Depremin ikinci yılında: Yıldönümleri bizi nasıl etkiler?

Depremin ikinci yılında: Yıldönümleri bizi nasıl etkiler?

Depremin ikinci yılında…

Yıldönümleri bizi nasıl etkiler?

6 Şubat 2023'te meydana gelen Kahramanmaraş merkezli depremler, binlerce insanın hayatında önemli değişimlere yol açtı. Yaşanan kayıplar, yıkılan şehirler ve yeniden kurulan yaşamlar, hafızamızda yer etmeye devam ediyor. Bu büyük depremin ikinci yılında olayın etkileri, özellikle yıldönümlerinde kendini daha belirgin şekilde hissettirebilir. Yıl dönümleri, farkında olmadan duygusal ve bedensel tepkiler verebileceğimiz dönemlerdir.

Travmatik bir olayın yıl dönümüne yaklaşıldığında veya tam yıl dönümünde kaygı, depresif belirtiler ve stres tepkileri gözlenebilir. Bireysel yas süreçleri, toplumun genel yas süreciyle iç içe geçerek daha yoğun ve belirgin hale gelebilir. Deprem gibi felaketlerde, bireysel kayıplar sadece kişiyi değil, çevresindeki insanları, hatta tüm toplumu etkileyebilir. Bu yüzden kişi, kendi kaybını yaşarken, çevresinde benzer acıları paylaşan insanlarla birlikte yas tutar.

Bu durum, travmatik anıların zihinde nasıl işlendiği ile de yakından ilişkilidir. Bazı kişiler zamanla yaşadıkları travmayı anlamlandırıp onunla başa çıkmayı öğrenirken, bazıları için bu süreç daha zor olabilir. Özellikle travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) yaşayan bireylerde, yıl dönümleri geçmişteki korku ve kayıpları yeniden hatırlatan bir tetikleyici haline gelebilir. Araştırmalar, TSSB’si olan kişilerin yıl dönümlerinde daha yoğun stres ve kaygı tepkileri verebildiğini gösteriyor. Yani, travmatik olayların hafızada nasıl saklandığı ve işlendiği, yıl dönümü etkilerinin ne kadar güçlü hissedileceğini belirleyebilir. Beynimiz, travmatik olayları belirli duyusal ipuçlarıyla ilişkilendirir. Örneğin, o günü hatırlatan bir koku, hava durumu veya belirli bir saat, zihnimizde travma anını tekrar canlandırabilir. Bu durum, bireyin o anı yeniden yaşıyormuş gibi hissetmesine neden olabilir.

 

Duygusal ve Bedensel Tepkiler

Deprem gibi travmatik olayların yıl dönümlerinde insanlar farklı şekillerde etkilenebilir. Bu tepkiler kişiden kişiye değişse de, sıkça rastlanan bazı belirtiler şunlardır:

Duygusal Tepkiler

• Yoğun üzüntü ve yas: Kaybedilen insanlar, değişen hayatlar, geride kalan anılar daha sık akla gelebilir.
• Kaygı ve huzursuzluk: “Ya tekrar olursa?” düşüncesi belirginleşebilir, özellikle önceki deneyimi yaşayan bireylerde bu kaygı daha yoğundur.
• Öfke ve sabırsızlık: Afet sonrası yönetim süreçlerine duyulan öfke, adalet duygusunun zedelenmesiyle birleşebilir.
• Suçluluk duygusu: "Hayatta kaldım ama başkaları hayatını kaybetti" düşüncesi, "hayatta kalan suçluluğu" olarak bilinen bir kavramdır.
• İçe çekilme ve yalnızlık hissi: Kişi, yaşadığı duyguların anlaşılmadığını düşünebilir ve sosyal ortamlardan kaçınabilir.

Bedensel Tepkiler

• Uyku sorunları: Kabuslar, sık uyanmalar veya hiç uyuyamama gibi problemler yaşanabilir.
• Baş ağrısı, mide bulantısı, kas gerginliği: Stresin fiziksel semptomlara yol açtığı bilinmektedir.
• Ani korkular ve panik hissi: Travmatik deneyimler, belirli uyaranlarla tekrar tetiklenebilir.

 

Kimler Daha Fazla Etkilenir?

Travmatik olayların yıl dönümlerinde, bazı bireyler diğerlerine kıyasla daha yoğun duygusal ve bedensel tepkiler verebilir. Araştırmalar, şu grupların yıldönümlerinde daha fazla etkilendiğini göstermektedir:

• Daha önce travma yaşamış kişiler: Önceki travmatik deneyimler, yeni travmalara karşı bireyin duyarlılığını artırabilir. Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) yaşayan bireyler, benzer olayların yıl dönümlerinde geçmiş travmalarını yeniden hatırlayabilir.
• Kaygıya yatkın bireyler: Yüksek düzeyde kaygı ve stres belirtileri gösteren kişiler, afetlerin yıl dönümlerinde artan endişe ve belirsizlik hissi yaşayabilir.
• Olayı doğrudan yaşayan ancak travmayı yeterince işle(ye)meyen kişiler: Travmanın ardından destek görmemiş veya yaşadığı deneyimi anlamlandırmakta zorlanan bireyler, yıl dönümlerinde daha yoğun duygusal tepkiler verebilir.
• Afet sonrası kayıp yaşayan bireyler: Aile üyelerini, arkadaşlarını ya da yaşam alanlarını kaybeden kişiler, özellikle yas sürecinde zorluk yaşayanlar, yıl dönümlerinde daha belirgin yas tepkileri gösterebilir.
• İkincil travmatizasyon yaşayan kişiler: Doğrudan afeti yaşamamış olsa da, medya aracılığıyla sürekli travmatik görüntü ve haberlere maruz kalan kişiler, ikincil travma belirtileri gösterebilir.

 

Ne yapmalı?

• Travmatik bir olayın yıl dönümünde üzüntü, kaygı veya öfke hissetmek doğaldır. Bu duyguları yok saymak yerine kabul etmek, iyileşme sürecini kolaylaştırır. Güvendiğiniz insanlarla konuşmak rahatlatıcı olabilir.
• Depremin yıldönümünde haberlerde, sosyal medyada ve televizyon programlarında travmatik görüntü ve hikâyeler daha sık yer alabilir. Eğer bu tür içerikler sizi tetikliyorsa, izleme sürenizi sınırlandırmayı düşünebilirsiniz. Bunun yerine, sizi rahatlatan içeriklere yönelmek faydalı olabilir.
• Rutinler, bireyin kendini daha güvende hissetmesini sağlar. İşe, okula veya günlük rutininize devam etmek, yemek ve uyku saatlerini sabit tutmak, kontrol hissinizi artırabilir.
• Stresin etkilerini azaltmak için bedeninize iyi bakmanız önemlidir. Fiziksel egzersiz, dengeli beslenme ve yeterince uyku duygusal dengenizi destekler.
• Kayıpları anmak, yas sürecinin sağlıklı bir şekilde işlenmesine yardımcı olabilir. Sessiz bir anma yapmak, bir mum yakmak, sevdiklerinizle anıları paylaşmak gibi ritüeller hem bireysel hem de toplumsal iyileşmeyi destekleyebilir.

 

Profesyonel Destek: Eğer yaşadığınız belirtiler günlük yaşamınızı ve işlevselliğinizi etkiliyorsa, bir uzmandan destek almayı düşünebilirsiniz. Travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) veya yoğun kaygı belirtileri gösteriyorsanız, psikoterapi süreci size yardımcı olabilir.

 

Klinik Psk. Deniz Şentürk

 

Referanslar:

Bonanno, G. A., Brewin, C. R., Kaniasty, K., & La Greca, A. M. (2010). Weighing the costs of disaster: Consequences, risks, and resilience in individuals, families, and communities. Psychological Science in the Public Interest, 11(1), 1-49.

Neimeyer, R. A., Harris, D., Winokuer, H. R., & Thornton, G. (2011). Grief and bereavement in contemporary society: Bridging research and practice. Routledge.

Smid, G. E., Mooren, T. T., van der Mast, R. C., Gersons, B. P., & Kleber, R. J. (2012). Delayed posttraumatic stress disorder: Systematic review, meta-analysis, and meta-regression analysis of prospective studies. Journal of Clinical Psychiatry, 69(4), 635-645.

Van der Kolk, B. A. (2017). Beden Kayıt Tutar: Travma, Beyin, Zihin ve Bedende İyileşme. (B. Şahin, Çev.). Kuraldışı Yayıncılık.